АКШ тарафыннан кабул ителгән агрессив һәм җавапсыз финанс сәясәте бөтен дөньяда зур инфляциягә китерде, киң таралган икътисади җимерелүгә һәм ярлылыкның сизелерлек артуына китерде, бигрәк тә үсеп килүче илләрдә, дип белдерә глобаль экспертлар.
АКШның инфляциясен (июнь аенда 9 проценттан артып киткән) чикләү өчен көрәшкәндә, АКШ Федераль резерв системасы процент ставкаларын дүрт тапкыр хәзерге 2,25-2,5 процент дәрәҗәсенә кадәр күтәрде.
Әрмәнстанның Ереван шәһәрендәге Сәяси һәм Икътисади Стратегик Тикшеренүләр Үзәге рәисе Беньямин Погосян China Daily газетасына биргән интервьюсында, бәяләрнең күтәрелүе глобаль финанс базарларын какшатты, күп кенә үсеп килүче илләр рекордлы югары инфляция белән очраша, төрле халыкара кыенлыклар алдында финанс тотрыклылыгын табу омтылышларын тоткарлый, дип белдерде.
"Бу инде евро һәм башка кайбер валюталарның сизелерлек девальвациясенә китерде, һәм ул инфляцияне көчәйтүне дәвам итәчәк", - диде ул.
Аннаполис, Мэриленд штатында инфляция үсә барган вакытта кулланучылар Safeway азык-төлек кибетендә ит сатып алалар.
Туниста долларның ныклы булуы һәм иген һәм энергия бәяләренең кискен артуы ил бюджеты дефицитын быел тулай эчке продуктның 9,7 процентына кадәр арттырыр дип көтелә, бу элек фаразланган 6,7 проценттан кимрәк, диде үзәк банк җитәкчесе Маруан Абасси.
Бу елның ахырына илнең дәүләт бурычы 114,1 миллиард динарга (35,9 миллиард доллар) яки аның тулаем эчке продуктының 82,6 процентына җитәчәк дип фаразлана. Морган Стэнли инвестиция банкы март аенда кисәткәнчә, Тунис финанс хәленең начарлануы дәвам итсә, дефолтка дучар булачак.
Төркиядә еллык инфляция июль аенда рекордлы 79,6 процентка җитте, бу соңгы 24 ел эчендәге иң югары күрсәткеч. 21 августта бер доллар 18,09 төрек лирасы белән сатылды, бу узган ел белән чагыштырганда 100 процентка кимүне аңлата, ул вакытта валюта курсы бер доллар өчен 8,45 лира иде.
Хөкүмәт тырышлыкларына, шул исәптән кешеләрне югары инфляция аркасында килеп чыккан финанс кыенлыкларыннан саклау өчен минималь хезмәт хакын күтәрүгә карамастан, төрекләр көн күрү өчен көрәшә.
Анкарадагы икенчел кибет хуҗасы Тунҗай Юксел, гаиләсенең ел башыннан бирле бәяләр арту сәбәпле, ит һәм сөт кебек азык-төлек товарларын азык-төлек исемлегеннән чыгарганын әйтте.
"Барысы да кыйммәтләнде, һәм гражданнарның сатып алу сәләте шактый кимеде", дип хәбәр итә Синьхуа агентлыгы Юкселның сүзләрен. "Кайбер кешеләр төп ихтыяҗларны сатып ала алмыйлар".
АКШ Федераль резерв системасының процент ставкаларын күтәрүе "үсеп килүче илләрдә инфляциягә китерде", һәм бу адым җавапсыз, диде Погосян.
"АКШ үзенең геосәяси мәнфәгатьләрен тормышка ашыру өчен доллар гегемониясен куллана. АКШ үз гамәлләре өчен җаваплы булырга тиеш, бигрәк тә АКШ үзен һәркем турында кайгыртучы кеше хокукларын яклаучы буларак күрсәткәндә."
"Бу дистәләгән миллион кешенең тормышын тагын да аянычрак итә, ләкин мин АКШның моңа бөтенләй игътибар итмәгәненә ышанам."
АКШ Федераль резерв системасы рәисе Джером Пауэлл 26 августта АКШның алдагы айларда процент ставкаларын зуррак күтәрүе ихтималлыгы һәм соңгы 40 ел эчендә иң югары инфляцияне тыярга тәвәккәллеге турында кисәтте.
Пекин университетының Гуанхуа менеджмент мәктәбе доценты Тан Яо инфляцияне киметү Вашингтонның беренче өстенлеге булуын, шуңа күрә Федераль резерв системасының киләсе елның күпчелек өлешендә ставкаларны күтәрүен дәвам итәр дип көтелә, диде.
Бу глобаль ликвидлык кризисына китерәчәк, глобаль базарлардан АКШка капиталның зур агымын стимуллаштырачак һәм башка күп валюталарның девальвациясенә китерәчәк, диде Тан, һәм бу сәясәт шулай ук акцияләр һәм облигацияләр базарының кимүенә китерәчәк, ә икътисади һәм финанс нигезләре зәгыйфь булган илләр бурычлар буенча дефолтларның артуы кебек күбрәк куркынычлар кичерәчәк, дип өстәде.
Халыкара валюта фонды шулай ук ФРСның бәя басымына каршы көрәшү омтылышлары чит ил валютасы бурычлары белән тулган үсеп килүче базарларга зыян китерергә мөмкин дип кисәтте.
"Глобаль финанс шартларының тәртипсез катлаулануы, финанс яктан югары дәрәҗәдә кыенлыклары булган, пандемия белән бәйле чишелмәгән проблемалары булган һәм тышкы финанслауга зур ихтыяҗлары булган илләр өчен аеруча авыр булачак", - диелә анда.
Ташлама эффекты
Шэньчжэнь мәгълүмат икътисады институтының Fintech үзәге башкарма директоры Ву Хайфэн да Федераль резерв системасы сәясәтенең тышкы йогынтысына борчылу белдерде, ул халыкара базарларга билгесезлек һәм хаос китерә һәм күп икътисадларга авыр зыян китерә, дип белдерде.
Ву сүзләренчә, процент ставкаларын күтәрү АКШның эчке инфляциясен нәтиҗәле рәвештә киметмәде, шулай ук илнең кулланучылар бәяләрен дә киметмәде.
Рәсми мәгълүматларга караганда, АКШта кулланучылар бәяләре инфляциясе июньгә кадәр 12 ай эчендә 9,1 процентка арткан, бу 1981 елның ноябреннән бирле иң тиз үсеш.
Шулай да, АКШ боларның барысын да танырга һәм глобальләшүне көчәйтү өчен башка илләр белән эшләргә теләми, чөнки ул байлар һәм хәрби-сәнәгать комплексы кебек шәхси мәнфәгатьләргә каршы чыгарга теләми, диде Ву.
Мәсәлән, Кытайга салынган тарифлар яки башка илләргә карата теләсә нинди санкцияләр АКШ кулланучыларын күбрәк чыгымнарга мәҗбүр итүдән һәм АКШ икътисадына куркыныч тудырудан башка бернинди йогынты ясамый, диде Ву.
Белгечләр санкцияләр кертүне АКШ өчен доллар гегемониясен ныгытуның тагын бер ысулы дип саныйлар.
1944 елда Бреттон-Вудс системасы урнаштырылганнан бирле, АКШ доллары глобаль резерв валютасы ролен үз өстенә алды, һәм дистә еллар дәвамында АКШ дөньяда беренче номерлы икътисад буларак үз позициясен саклап калды.
Шулай да, 2008 елгы дөнья финанс кризисы АКШның абсолют гегемониясенең бетүенең башлангычын билгеләде. АКШның кимүе һәм "башкаларның", шул исәптән Кытай, Россия, Һиндстан һәм Бразилиянең көчәюе, АКШның өстенлеклелегенә каршы чыкты, диде Погосян.
АКШ башка көч үзәкләре белән көндәшлек көчәя башлагач, башка көчләрнең үсешен чикләү һәм АКШ гегемониясен саклап калу өчен долларның глобаль резерв валютасы ролен файдаланырга булды.
Доллар позициясен кулланып, АКШ илләргә һәм компанияләргә, әгәр алар АКШ сәясәтен үтәмәсәләр, аларны халыкара финанс системасыннан чыгарачакларын әйтеп янады, диде ул.
"Бу сәясәтнең беренче корбаны Иран булды, ул каты икътисади санкцияләргә дучар булды", - диде Погосян. "Аннары АКШ бу санкцияләр сәясәтен Кытайга каршы кулланырга булды, аеруча Huawei һәм ZTE кебек Кытай телекоммуникация компанияләренә каршы, алар Америка IT гигантлары өчен 5G челтәрләре һәм ясалма интеллект кебек өлкәләрдә мөһим көндәшләр иде."
Геосәяси корал
АКШ хөкүмәте долларны үзенең геосәяси мәнфәгатьләрен алга этәрү һәм башкаларның үсешен чикләү өчен төп корал буларак барган саен күбрәк куллана, долларга ышаныч кими бара, һәм күп кенә үсеп килүче илләр аны сәүдә өчен төп валюта буларак ташлап китәргә тели, диде Погосян.
"Бу илләр АКШ долларына бәйлелекне киметү механизмнарын эшләргә тиеш, югыйсә алар АКШның икътисадларын җимерү белән даими куркытуы астында калачаклар."
Гуанхуа менеджмент мәктәбеннән Тан, үсеп килүче икътисадларга АКШ икътисадына бәйлелеген киметү өчен, төп сәүдә партнерлары санын, финанслау чыганакларын һәм инвестиция юнәлешләрен арттыру юлы белән сәүдә һәм финанс өлкәсендә диверсификацияләргә кирәк дип тәкъдим итте.
Тан сүзләренчә, долларсызландыру кыска һәм урта вакытлы перспективада авыр булачак, ләкин җанлы һәм диверсификацияләнгән глобаль финанс базары һәм валюта системасы АКШ долларына бәйлелекне киметергә һәм халыкара финанс тәртибен тотрыклыландырырга мөмкин.
Күп кенә илләр АКШ бурычлары күләмен киметтеләр һәм үзләренең валюта резервларын диверсификацияли башладылар.
Израиль банкы апрель аенда Канада, Австралия, Япония һәм Кытай валюталарын үзенең чит ил валюта резервларына өстәүен игълан итте, алар элек АКШ доллары, Британия фунты һәм евро белән чикләнгән иде.
АКШ доллары илнең чит ил резерв портфеленең 61 процентын тәшкил итә, элеккеге 66,5 процент белән чагыштырганда.
Мисыр үзәк банкы шулай ук диверсификацияләнгән портфель стратегиясен саклап калды, бу елның беренче кварталында 44 метрик тонна алтын сатып алды, бу 54 процентка күбрәк, дип хәбәр итә Бөтендөнья алтын советы.
Һиндстан һәм Иран кебек башка илләр халыкара сәүдәдә милли валюталарны куллану мөмкинлеген тикшерәләр.
Иранның Югары Руханисы Аятолла Али Хаменеи июль аенда Россия белән ике яклы сәүдәдә доллардан әкренләп баш тартырга чакырды. 19 июльдә Ислам Республикасы үзенең чит ил валюта базарында риал-рубль сәүдәсен башлады.
"Доллар әле дә глобаль резерв валютасы ролен саклый, ләкин долларсызлаштыру процессы тизләнә башлады", - диде Погосян.
Шулай ук, салкын сугыштан соңгы тәртипнең үзгәрүе, һичшиксез, күпполярлы дөнья урнашуына һәм АКШның абсолют гегемониясенең юкка чыгуына китерәчәк, диде ул.
Бастырып чыгару вакыты: 2022 елның 5 сентябре
