20 гыйнварда сайланган президент Джо Байден Милли гвардия тарафыннан катгый куркынычсызлык чаралары күрелгән вакытта Америка Кушма Штатларының 46нчы президенты буларак ант итте. Соңгы дүрт ел эчендә АКШта эпидемияләрне контрольдә тоту, икътисадтан алып раса мәсьәләләренә һәм дипломатиягә кадәр төрле өлкәләрдә кызыл флаглар кабынды. 6 гыйнварда Трамп тарафдарларының Капитолий калкулыгына һөҗүм итү күренеше АКШ сәясәтендәге тирән бүленешнең дәвам итүен күрсәтте һәм АКШ җәмгыятенең таркалган чынбарлыгын тулырак күрсәтте.
АКШ җәмгыяте үз кыйммәтләрен югалтты. Төрле үзлек һәм милли үзенчәлекләр белән, бөтен җәмгыятьне берләштерә торган "рухи синергия" формалаштыру авыр, чөнки авырлыклар белән көрәшергә кирәк.
Элек төрле иммигрант төркемнәренең "эретүче казаны" булган һәм ак тәнле кешеләрнең һәм христиан диненең өстенлеген таныган АКШ хәзер иммигрантларның үз телләренә, диннәренә һәм гореф-гадәтләренә басым ясый торган плюралистик мәдәният белән тулы.
АКШның социаль үзенчәлеге булган "кыйммәтләр төрлелеге һәм гармонияле бергә яшәү", төрле расаларның бүленеше аркасында кыйммәтләр арасындагы каршылык барган саен кискенләшә бара.
Америка сәяси системасының нигезе булган АКШ Конституциясенең легитимлыгы күбрәк раса төркемнәре тарафыннан шик астына алына, чөнки ул, нигездә, кол хуҗалары һәм ак тәнлеләр тарафыннан булдырылган.
Ак тәнлеләрнең өстенлеген һәм христиан диненең өстенлек итүен яклаучы Трамп иммиграция һәм раса сәясәте өлкәсендә ак тәнлеләр һәм башка раса төркемнәре арасындагы каршылыкларны даими рәвештә көчәйтеп килде.
Бу фактларны исәпкә алганда, АКШның яңа хөкүмәте тарафыннан планлаштырылган плюралистик кыйммәтләрне торгызу, һичшиксез, ак өстенлекле төркемнәр тарафыннан тоткарланачак, бу исә Америка җанын үзгәртеп коруны авырайта.
Моннан тыш, АКШ җәмгыятенең поляризациясе һәм урта керемле төркемнең кимүе элитага һәм системага каршы хисләрне китерде.
АКШ халкының күпчелек өлешен тәшкил итүче урта керемле төркем АКШның социаль тотрыклылыгының хәлиткеч факторы булып тора. Ләкин, урта керемле кешеләрнең күпчелеге түбән керемле кешеләргә әйләнде.
Америкалыларның бик аз проценты байлыкның бик зур өлешенә ия булган байлыкның тигезсез бүленеше гади америкалыларның сәяси элиталарга һәм хәзерге системаларга карата чиктән тыш канәгатьсезлегенә китерде, АКШ җәмгыятен дошманлык белән тутырды, популизм һәм сәяси спекуляциянең көчәюенә китерде.
Салкын сугыш тәмамланганнан бирле, медицина иминияте, салым, иммиграция һәм дипломатия кебек төп мәсьәләләрдә Демократик һәм Республика партияләре арасында каршылыклар арта бара.
Хакимият алмашуы сәяси татулашу процессын алга җибәрмәде генә түгел, ә ике партиянең бер-берсенең эшен какшата торган начар әйләнеш китерде.
Ике партия дә сәяси экстремистик фракцияләрнең көчәюен һәм центрист фракцияләрнең кимүен кичерә. Мондый партия сәясәте халыкның иминлеге турында кайгыртмый, ә социаль конфликтларны көчәйтү коралына әйләнде. Бик бүленгән һәм агулы сәяси мохиттә АКШның яңа администрациясенә нинди дә булса зур сәясәтне гамәлгә ашыру авыррак булды.
Трамп администрациясе АКШ җәмгыятен тагын да бүлә торган һәм яңа администрациягә үзгәрешләр кертүне катлауландыра торган сәяси мирасны тагын да көчәйтте.
COVID-19 пандемиясе вакытында иммиграцияне чикләү, ак тәнлеләр өстенлеген, сәүдә протекционизмын һәм көтү иммунитетын алга сөрү аша Трамп администрациясе раса каршылыкларының көчәюенә, сыйныф каршылыкларының дәвам итүенә, АКШның халыкара абруена зыян килүгә һәм COVID-19 пациентларының федераль хөкүмәткә карата күңелсезләнүенә китерде.
Иң начары шул, вазифасыннан киткәнче, Трамп администрациясе төрле дустанә булмаган сәясәт кертте һәм тарафдарларын сайлау нәтиҗәләренә каршы чыгарга котыртты, яңа хөкүмәтнең идарә итү мохитен агулады.
Әгәр яңа хөкүмәт эчке һәм чит илләрдә күп кенә җитди кыенлыклар белән очрашса, алдагы хөкүмәтнең агулы сәясәт мирасын өзә алмаса һәм ике ел эчендә мөмкин кадәр тизрәк конкрет сәясәт нәтиҗәләренә ирешә алмаса, Демократик партияне 2022 елгы арадаш сайлауларда һәм 2024 елгы АКШ президент сайлауларында җиңүгә җитәкләүдә кыенлыклар туачак.
АКШ хакимият алмашуы Трамп администрациясенең җимергеч сәясәтен төзәтү мөмкинлеге биргән кискен юл чатында тора. АКШ сәясәте һәм җәмгыятенең җитди һәм озакка сузылган авырлыгын исәпкә алганда, АКШның "сәяси таркалуы" дәвам итүе бик ихтимал.
Ли Хайдун - Кытай Тышкы эшләр университетының Халыкара мөнәсәбәтләр институты профессоры.
Бастырылган вакыты: 2021 елның 1 феврале
